Uw arts heeft een PET-scan voorgesteld en u vraagt zich af wat dat precies inhoudt. Geen zorgen: dit onderzoek kijkt niet alleen naar de vorm van organen, maar vooral naar hoe actief uw cellen zijn. In dit artikel leest u hoe de scan werkt, waarvoor artsen hem inzetten en wat de voor- en nadelen zijn.

4 gerelateerde berichten

Gemiddelde duur van de scan: 30-60 minuten ·
Stralingsdosis: 7-10 mSv ·
Meest gebruikte tracer: FDG (fluor-18) glucose ·
Percentage PET-scans voor kanker: Ongeveer 90%

Overzicht

1Definitie
2Toepassingen
3Procedure
4Risico’s en kosten

In een oogopslag ziet u de vijf kerngegevens over de PET-scan.

Vijf kerngegevens over de PET-scan in één oogopslag.
Kenmerk Waarde
Volledige naam Positron Emissie Tomografie
Type onderzoek Nucleair geneeskundig
Duur scangedeelte 30-60 minuten
Stralingsdosis 7-10 mSv
Meest gebruikte tracer FDG (fluordeoxyglucose)

De tabel maakt duidelijk: een PET-scan is een nucleair onderzoek met een vaste duur en een bekende stralingsdosis. De implicatie: u weet van tevoren wat u kunt verwachten.

Wat is een PET-scan?

Een PET-scan, voluit positronemissietomografie, is een nucleair geneeskundig onderzoek dat de stofwisselingsactiviteit van weefsels in beeld brengt. In tegenstelling tot een gewone röntgenfoto of CT-scan, die vooral de structuur van organen laat zien, meet een PET-scan hoe actief cellen zijn. Dat doet het met een kleine hoeveelheid radioactieve stof, een zogeheten tracer, die via een infuus wordt toegediend (Gezondheid.be (medische voorlichtingssite)).

Wat is een PET-CT-scan?

De meeste moderne apparaten combineren de PET-scan met een CT-scan in één apparaat. Dat heet een PET/CT-scan. De CT-scan maakt gedetailleerde beelden van de anatomie met röntgenstraling, terwijl de PET-scan de stofwisseling in kaart brengt. Door beide beelden over elkaar te leggen, kan de arts zowel de aard als de exacte plaats van een afwijking vaststellen (Antoni van Leeuwenhoek (AVL, academisch ziekenhuis)).

Hoe werkt een PET-scan?

De meest gebruikte tracer is FDG (fluordeoxyglucose), een radioactieve vorm van glucose. Kankercellen en ontstekingscellen verbruiken vaak meer glucose dan gezonde cellen. De FDG hoopt zich daarom op in actieve afwijkingen, waardoor ze oplichten op de scan (AVL). De radioactieve stof is meestal na enkele uren weer uit het lichaam verdwenen en heeft volgens de Hersenstichting geen bijwerkingen (Hersenstichting (patiëntenorganisatie)).

De kern

Een PET-scan kijkt niet naar vorm, maar naar functie: hoe actief zijn uw cellen? Dat maakt het verschil tussen een vlek zien en begrijpen wat die vlek doet.

Het contrastmiddel gaat vooral naar plekken waar een ontsteking of tumor zit, legt de Hersenstichting uit (Hersenstichting). De combinatie met CT geeft de arts een compleet beeld: niet alleen dát er iets zit, maar ook wáár precies en hoe actief het is.

De implicatie: een PET-scan is geen gewone foto. Het is een metabolische kaart van uw lichaam, die laat zien waar cellen harder werken dan normaal.

Waarom krijgt iemand een PET-scan?

Artsen schrijven een PET-scan vooral voor bij kanker: om de ziekte op te sporen, te bepalen in welk stadium deze verkeert (staging) en om te controleren of een behandeling aanslaat (Gezondheid.be). Ongeveer 90% van alle PET-scans wordt uitgevoerd in het kader van kankeronderzoek.

Wanneer wordt een PET-scan aanbevolen?

  • Bij verdenking op kanker, als andere onderzoeken niet genoeg duidelijkheid geven.
  • Om te zien of kanker is uitgezaaid naar andere delen van het lichaam (Gezondheid.be).
  • Om het effect van chemotherapie of bestraling te beoordelen (AVL).
  • Bij onverklaarbare koorts of vermoeden van een infectiehaard.

Kan een PET-scan ontstekingen detecteren?

Ja. Omdat ontstekingscellen ook veel glucose verbruiken, kunnen actieve infecties en ontstekingen oplichten op een FDG-PET-scan (AVL). De Hersenstichting bevestigt dat het contrastmiddel zich ophoopt op plekken met een ontsteking of tumor (Hersenstichting).

Het patroon: een PET-scan is niet alleen een kankerscanner. Het is een algemene meter voor cellulaire activiteit, of die nu kwaadaardig is of niet.

Is een PET-scan alleen voor kanker?

Nee. Hoewel kanker de belangrijkste toepassing is, wordt de PET-scan ook gebruikt bij hartonderzoek (om de doorbloeding van de hartspier te meten), bij epilepsie (om de haard van aanvallen te lokaliseren) en bij dementie (om bepaalde vormen van hersenziekte te onderscheiden) (Hersenstichting).

Welke vormen van kanker worden niet gedetecteerd?

Sommige kankers zijn minder FDG-avid, wat betekent dat ze weinig glucose opnemen. Prostaatkanker is een bekend voorbeeld: deze tumoren zijn vaak slecht zichtbaar op een standaard FDG-PET-scan. Daarvoor bestaat een speciale variant, de PSMA-PET, die een andere tracer gebruikt (AVL). Ook sommige langzaam groeiende tumoren, zoals bepaalde longkankers of schildklierkankers, kunnen minder oplichten.

Is een goedaardige tumor zichtbaar op een PET-scan?

Goedaardige tumoren hebben vaak een lage stofwisseling en nemen daardoor weinig FDG op. Ze zijn meestal niet of nauwelijks zichtbaar op een PET-scan. Dat is tegelijk een beperking en een voordeel: een oplichtende plek is vaak (maar niet altijd) een teken van kwaadaardige activiteit (AVL).

De paradox

Een PET-scan kan ontstekingen zien die op kanker lijken, en sommige kankers missen die rustig groeien. De scan is een aanwijzing, geen definitief antwoord.

De afweging: een negatieve PET-scan sluit kanker niet uit, en een positieve uitslag betekent niet automatisch kanker. De context van de patiënt en aanvullende onderzoeken blijven essentieel.

Hoe lang lig je in een PET-scan?

Het hele traject duurt ongeveer 1,5 tot 2 uur, maar de scan zelf is kort. De voorbereiding en wachttijd nemen het grootste deel in beslag.

Hoe verloopt een PET-scan?

  • Voorbereiding: u mag 4 tot 6 uur van tevoren niet meer eten of drinken (behalve water). Dit zorgt dat uw lichaam geen glucose uit voedsel gebruikt, zodat de FDG beter wordt opgenomen door actieve cellen (Catharina Ziekenhuis (patiëntenfolder)).
  • Injectie: u krijgt een infuus met de radioactieve FDG. Dit is een prik, verder pijnloos.
  • Wachttijd: na de injectie moet u 45 tot 60 minuten rustig wachten. De FDG heeft tijd nodig om zich te verspreiden en op te hopen in actieve cellen (Catharina Ziekenhuis).
  • Scan: u ligt op een onderzoekstafel die door een ronde opening schuift. De scan duurt 20 tot 30 minuten. U moet stil liggen, maar het is niet benauwd (Catharina Ziekenhuis).

Het patroon: het ongemak zit niet in de scan, maar in het wachten en de voorbereiding. Plan uw dag zo dat u die 2 uur rustig kunt doorbrengen.

Doet een PET-scan pijn?

Nee. Alleen de prik voor het infuus is voelbaar. De scan zelf is pijnloos en stil. U hoort alleen het apparaat zoemen. Na het onderzoek kunt u gewoon naar huis; de radioactieve stof verdwijnt vanzelf uit uw lichaam (Hersenstichting).

Wat dit betekent voor de patiënt: de PET-scan is een pijnloze, stille procedure waarbij de voorbereiding het meeste vraagt van uw geduld. De PET-scan is een pijnloze, stille procedure waarbij de voorbereiding het meeste vraagt van uw geduld, maar u kunt hier meer lezen over Wat te doen in Helsinki.

Wat zijn de nadelen van een PET-scan?

Een PET-scan is een krachtig diagnostisch middel, maar kent ook beperkingen en risico’s. Het RIVM noemt PET-CT een dure technologie die, indien optimaal ingezet, per scan vier keer zo duur kan zijn als een MRI-scan (RIVM (Nederlands overheidsinstituut)).

Wat zijn de risico’s van straling?

De stralingsdosis van een PET-CT-scan ligt tussen 7 en 10 mSv. Dat is vergelijkbaar met 3 tot 5 jaar natuurlijke achtergrondstraling in Nederland. Ter vergelijking: een gewone CT-scan van de borstkas geeft ongeveer 7 mSv. De dosis is niet schadelijk voor de meeste mensen, maar zwangere vrouwen en kinderen krijgen de scan alleen als het medisch noodzakelijk is (RIVM).

Wat zijn de kosten van een PET-scan?

De kosten van een PET-scan variëren tussen €1000 en €2000, afhankelijk van het ziekenhuis en de gebruikte tracer. Het RIVM geeft aan dat PET-CT per scan vier keer duurder kan zijn dan een MRI (RIVM). De scan wordt vergoed vanuit de basisverzekering als er een medische indicatie is. Zonder indicatie betaalt u zelf.

De afweging: een PET-scan geeft unieke informatie over celactiviteit, maar de stralingsbelasting en kosten zijn reële nadelen. Artsen wegen deze af tegen de diagnostische winst.

Bevestigde feiten

  • PET-scan kan kanker opsporen (Gezondheid.be)
  • PET-scan gebruikt radioactieve glucose (FDG) (Catharina Ziekenhuis)
  • Duur is ongeveer 30-60 minuten (Catharina Ziekenhuis)
  • PET/CT combineert stofwisseling en anatomie (AVL)
  • Radioactieve stof verdwijnt na enkele uren (Hersenstichting)

Wat onduidelijk is

  • Sommige kankers niet detecteerbaar met FDG-PET (AVL)
  • Vals-positieven door ontstekingen mogelijk (AVL)
  • Exacte kosten per ziekenhuis verschillen (RIVM)

“Positronemissietomografie (PET) is een beeldvormende techniek die de stofwisseling van weefsels in beeld brengt met behulp van een radioactieve stof.”

Mayo Clinic (internationaal academisch ziekenhuis)

“De combinatie van PET en CT maakt het mogelijk om zowel de aard als de plaats van een afwijking nauwkeuriger vast te stellen.”

Antoni van Leeuwenhoek (AVL, academisch ziekenhuis)

Een PET-scan is geen magisch venster, maar een metabolische kaart met sterke punten en blinde vlekken. Voor de patiënt die voor een diagnose staat, is de boodschap helder: de scan kan veel zien, maar niet alles. Overleg met uw arts wat de uitslag voor úw situatie betekent.

Aanvullende bronnen

oncologie.nu, stichtingduos.nl, youtube.com

Wie meer wil weten over de verschillen tussen deze techniek en andere beeldvormende methodes, leest in ons artikel over de CT-scan en het verschil.

Mis deze niet

Veelgestelde vragen

Wat betekent een slechte uitslag van een PET-scan?

Een ‘slechte’ uitslag betekent dat er plekken zijn met verhoogde glucoseopname. Dat kan wijzen op kanker, maar ook op een ontsteking of infectie. De arts combineert de PET-uitslag altijd met andere onderzoeken voordat hij een diagnose stelt (AVL).

Kan ik een PET-scan zelf betalen?

Ja, dat kan. Zonder medische indicatie betaalt u de scan zelf. De kosten liggen tussen €1000 en €2000. Vraag uw ziekenhuis naar de exacte prijs (RIVM).

In welk ziekenhuis kan ik een PET-scan krijgen?

De meeste academische en grote regionale ziekenhuizen in Nederland hebben een PET-CT-scanner. Voorbeelden zijn het Antoni van Leeuwenhoek in Amsterdam, het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven en het UMCG in Groningen. Vraag uw verwijzend arts naar de mogelijkheden bij u in de buurt.

Hoe wordt een PET-scan gebruikt bij longkanker?

Bij longkanker wordt de PET-scan gebruikt om te bepalen of de tumor kwaadaardig is, of er uitzaaiingen zijn in de lymfeklieren en of de ziekte is verspreid naar andere organen. Ook wordt de scan gebruikt om het effect van chemotherapie te meten (AVL).

Hoe wordt een PET-scan gebruikt bij borstkanker?

Bij borstkanker helpt de PET-scan bij het opsporen van uitzaaiingen in lymfeklieren, botten, lever of longen. Ook wordt de scan gebruikt om te controleren of de behandeling aanslaat. Niet alle borstkankertypes zijn even goed zichtbaar; overleg met uw oncoloog (AVL).

Is een PET-scan vergoed door de zorgverzekering?

Ja, als uw arts de scan heeft voorgeschreven met een medische indicatie, wordt deze vergoed vanuit de basisverzekering. U betaalt wel uw eigen risico. Zonder indicatie valt de scan niet onder de dekking (RIVM).

Hoe lang duurt het voordat ik de uitslag krijg?

De uitslag van een PET-scan is meestal binnen een paar werkdagen bekend. De nucleair geneeskundige beoordeelt de beelden en stuurt het verslag naar uw behandelend arts, die de uitslag met u bespreekt.

Mag ik na een PET-scan in de buurt van kinderen komen?

Ja, dat mag. De straling is laag en verdwijnt snel. Sommige ziekenhuizen adviseren om de eerste uren na de scan geen langdurig nauw contact met zwangere vrouwen of jonge kinderen te hebben, uit voorzorg. Vraag het na in uw ziekenhuis (Hersenstichting).